Anakarayla yakın bir ada arasındaki açıklık zaman içinde dalgaların taşıdığı tortularla dolunca ikisini birbirine bağlayan ince uzun bir tümsek çıkıyor ortaya. Bu yığma tümseğe tombolo deniyor. İtalyanca yastık manasına gelen sözcüğün Latincede tümsek, tepe manasına gelen tumulus ile aynı kökten türediği söyleniyor.
Uzmanlar bu kıyı yer şekillerinin dalgaların kırılım (refraction) ve kırınımlarıyla (diffraction) oluştuğunu belirtiyor: Anakaraya yaklaşan dalgalar derinliğin azalmasıyla yavaşlıyor (refraction), yavaşladıkları için adayı hızla aşamayıp etrafını dolanıyor (diffraction).
Adaya çarpıp bölünen, boyları, hızları ve yönleri değişen dalgalar, giderek yavaşlayıp küçülerek iki kara parçasının birbirine yakın olduğu bir noktada karşılaşıyorlar. Dolayısıyla taşıdıkları tortuları adanın ya da anakaranın kıyısına değil de birbirleriyle karşılaştıkları bu çizgiye bırakıyorlar. Ve orada adanın ve anakaranın kıyısına dik bir doğrultuda biriken tortular zamanla iki kara parçasını birleştiren bir tümseğe dönüşüyor.
Tomboloları Datça’da, özellikle yarımadanın daha sığ olan güney kısmında çokça görmek mümkün. İçlerinde en meşhuru elbette Knidos antik kentindeki. Deveboynu Adası ile anakarayı birleştiren bu tombolonun bundan iki bin yıl önce de orada olduğunu Strabon’dan biliyoruz. Fakat en az iki bin yaşında olmasına rağmen öyle çok geniş bir tombolo değil.
Datça’daki tombololar arasında en büyüğü herhalde bugün Aktur tesisleri içerisinde kalan Adatepe tombolosudur. Knidos’takinden birkaç kat daha büyük ve geniş olan bu tombolo iki yanında iki geniş bükle (Karacabük ve Çiftlik Koyu) Adatepe adasını anakaraya bağlar.
Datça Yarımadası’nın diğer ucunda Datça’yı Marmaris’ten ayıran Bencik Koyu’nun Marmaris sınırları içerisinde kalan tarafında bir tombolo daha vardır. Yarımadanın güneyinde kalan tombololar içerisinde en küçüğüdür ama en güzeli, en sessizidir. Karavancıların uğrak yeridir ve gerçekten görmeye değerdir.
Datça ilçe merkezindeki Esenada da insan eli değmese güzel bir tombolo örneği olabilirmiş ama şehrin içinde kaldığı için teknik müdahaleler görmüş. Bu yüzden onu anakaraya bağlayan dar boynu ancak kıstak olarak anabiliyoruz.
Tombolo, sözün özü, Datça büklerinde sık sık tesadüf edilen Datçalı bir kıyı yer şeklidir.
Fotoğraf: Umut Kaçar / Metin: Bülent Kale